Sotuvchi kadastr pasportini yubordi — xonadon hujjatlari joyida deb hisoblash mumkinmi? Hali yo‘q. Pasport kadastrda qaysi obyekt rasmiylashtirilganini tushunishga yordam beradi, ammo bu obyektga bo‘lgan huquq kimga tegishli ekanini o‘zi tasdiqlamaydi.
Xaridor uchun bu farq juda muhim. Hujjatda manzil, maydon va kadastr raqami bo‘lishi mumkin, lekin sotuvchining huquqi yoki huquqning o‘tishi ro‘yxatdan o‘tganini baribir tekshirish kerak. Shu sababli kadastr pasporti davlat reyestridan ko‘chirma va huquq yuzaga kelishiga asos bo‘lgan hujjatlar bilan birga ko‘rib chiqiladi.
Kadastr pasporti nimani tasdiqlaydi
O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, kadastr pasporti — ko‘chmas mulk obyekti haqidagi umumiy ma’lumotlar va uning kadastr raqamini o‘z ichiga olgan elektron hujjat [1]. U obyekt kadastr hisobiga qo‘yilib, kadastr yig‘majildi shakllantirilgach rasmiylashtiriladi.
Pasportda obyektning texnik va kadastr xususiyatlari aks etadi. Unda mulkdor va huquqni belgilovchi hujjatlar haqidagi ma’lumotlar ko‘rsatilmaydi. Adliya vazirligi ham kadastr pasportining o‘zi mulk huquqini tasdiqlovchi mustaqil hujjat emasligini tushuntiradi [2].
Amalda bu hujjat xonadonni aniq identifikatsiya qilish va uning xususiyatlarini boshqa hujjatlar bilan solishtirish uchun kerak. Xaridor manzil, maydon, xonaning vazifasi, kadastr raqami va rejani tekshiradi. Shartnomada bir maydon, pasportda boshqa maydon ko‘rsatilsa, amaldagi reja esa ikkalasidan ham farq qilsa, tafovut sababi aniqlanmaguncha bitimni to‘xtatib turish ma’qul.
Pasport, raqam va ko‘chirma turli savollarga javob beradi
Bir-biriga o‘xshash uchta kadastr atamasini aralashtirish oson, ammo ularning vazifalari boshqacha:
- kadastr raqami — davlat tizimidagi obyektning takrorlanmaydigan identifikatori;
- kadastr pasporti — obyektning texnik va kadastr ma’lumotlari ko‘rsatilgan elektron hujjat;
- davlat reyestridan ko‘chirma — ko‘chmas mulkka ro‘yxatdan o‘tkazilgan huquqlarni tekshirish imkonini beradigan hujjat.
Shartli ravishda, raqam «bu aynan qaysi obyekt?», pasport «u qanday xususiyatlarga ega?», ko‘chirma esa «qanday huquq va kimning nomiga ro‘yxatdan o‘tgan?» degan savolga javob beradi. Xaridni tekshirish uchun yozishmada yuborilgan bitta hujjatning surati emas, uchala darajadagi ma’lumot kerak.
Yangi uydagi xonadon pasporti qachon paydo bo‘ladi
Qurilish bosqichida muayyan xonadonning alohida kadastr pasporti hali bo‘lmasligi mumkin. Avval uy qurib bitkaziladi va belgilangan tartib-taomillardan o‘tadi, keyin obyekt kadastr hisobiga qo‘yiladi, kadastr yig‘majildi shakllantiriladi va xonalar bo‘yicha ma’lumotlar rasmiylashtiriladi. Shu bois kelajakdagi xonadon pasportining yo‘qligi har doim ham qonunbuzarlikni anglatmaydi — loyihaning bosqichi va shartnoma mazmuni ahamiyatli.
To‘lovdan oldin hozir yuridik jihatdan qaysi obyekt mavjudligi va xaridor shartnoma bo‘yicha aynan nimani olayotganini aniqlang. Quruvchidan loyiha hujjatlari, qurilishning tugash muddati, xonadonni topshirish tartibi, kadastr rasmiylashtiruvi bosqichi va xaridor huquqi qachon davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi haqida ma’lumot so‘raladi.
Kadastr pasporti tayyor bo‘lgach, undagi ma’lumotlar shartnoma va amaldagi xonadon bilan solishtiriladi. Xonadon raqami, qavat, maydon va rejaga alohida e’tibor bering. To‘siq devorlar yoki maydondagi o‘zgarishlarni og‘zaki kelishuv bilan qoldirib bo‘lmaydi: hujjatlarda xaridorga topshirilayotgan obyekt tasvirlanishi kerak.
O‘zbekistonda kadastr pasporti qanday rasmiylashtiriladi
My.gov.uz portalida turar joy obyektlari uchun kadastr pasportini shakllantirish va huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish bo‘yicha kompozit xizmat mavjud [3]. Ariza beruvchi portalda avtorizatsiyadan o‘tib, so‘rov yuboradi va ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi hujjatni ilova qiladi. Vakolatli organ zarur o‘lchovlarni amalga oshiradi, elektron hisob yuboradi, to‘lovdan so‘ng hujjatlarni rasmiylashtirib, portal orqali xabar beradi.
Xizmat sahifasida ko‘p xonadonli uydagi xonadon uchun kadastr pasportini shakllantirish muddati 5 ish kunigacha ekani ko‘rsatilgan. Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish 2 ish kunigacha davom etadi [3]. Bu xizmatning o‘z muddati; tafovutlar aniqlansa, zarur hujjat bo‘lmasa yoki qo‘shimcha harakatlar talab qilinsa, umumiy rasmiylashtirish jarayoni uzayishi mumkin.
Xizmat narxini eski materiallardagi formulalar bo‘yicha oldindan hisoblamaslik ma’qul. Ariza beruvchiga yig‘imning amaldagi miqdori ko‘rsatilgan hisob yuboriladi, shuning uchun so‘rov jo‘natishdan oldin My.gov.uz portalidagi joriy shartlarni tekshiring [3].
Xaridor bitimdan oldin xonadonni qanday tekshiradi
Sotuvchidan fayl olishning o‘zi yetarli emas. Avval uni xonadon va shartnoma bilan solishtiring, keyin ma’lumotlarni rasmiy servis orqali tekshiring. My.gov.uz davlat kadastr reyestridan ko‘chmas mulk obyektining ko‘chirmasi va kadastr pasportini tekshirish imkonini beradi [4].
Minimal tekshiruv quyidagicha:
- manzil, xonadon raqami, qavat va maydon barcha hujjatlarda bir xil;
- kadastr raqamida tafovut yo‘q;
- xona rejasi amaldagi rejalashtirishga mos;
- ko‘chirmada sotuvchining ro‘yxatdan o‘tkazilgan huquqi aks etgan;
- kadastr pasporti, ko‘chirma va shartnoma o‘rtasida izohlanmagan farqlar yo‘q.
Sotuvchi faqat kadastr pasportini ko‘rsatsa, davlat reyestridan dolzarb ko‘chirma va huquqni belgilovchi hujjatni ham so‘rang. Mulk huquqi bir necha bor boshqa shaxsga o‘tgan, xonadon qayta rejalashtirilgan yoki maydonda tafovut mavjud bo‘lsa, shartnomani imzolash va pul to‘lashdan oldin hujjatlarni yuristga ko‘rsatish ma’qul.
Dreamland loyihasidan xonadon olayotganda menejerdan shunchaki «kadastr hujjatlari bormi?» deb so‘rash bilan cheklanmang. Aniq bosqichni bilib oling: uy kadastr hisobiga qo‘yilganmi, tanlangan xonadon pasporti rasmiylashtirilganmi, xaridorning huquqi qachon ro‘yxatdan o‘tkaziladi va jarayon tugagach u qaysi hujjatni oladi.
Kadastr pasporti xonadonni tasvirlaydi, davlat reyestri esa huquqni ro‘yxatdan o‘tkazadi. Shu farq yodda bo‘lsa, hujjatlarni tekshirish tushunarli ketma-ketlikka aylanadi: obyektni aniqlash, uning xususiyatlarini solishtirish va sotuvchining huquqini tasdiqlash.
Manbalar
- [1] O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi Lex.uz — O‘zbekiston Respublikasining O‘RQ-803-son «Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish to‘g‘risida»gi Qonuni.
- [2] O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi / Advice.uz — «Turar joy obyektining kadastr pasportini rasmiylashtirish va huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish».
- [3] Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali My.gov.uz — «Turar joyning kadastr pasportini shakllantirish va huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish».
- [4] Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali My.gov.uz — «Ko‘chmas mulk obyektining ko‘chirmasi va kadastr pasportini davlat kadastr reyestridan tekshirish».
